- W ujęciu socjolingwistycznym to słowa, zwroty i metaforyka (tzw. skrzydlate słowa) oraz gesty nacechowane treścią kulturową, która jest ważnym elementem ich znaczenia.
- Stanowią świadectwo samoidentyfikacji społeczności.
- Charakteryzują zarówno jej stosunek do tradycji, dziedziczonych wartości, jak i sposoby radzenia sobie z aktualną rzeczywistością.
- Są charakterystyczne dla danej społeczności i mogą odzwierciedlać jej tożsamość, obyczaje, sposób myślenia i postrzegania świata.
- Z tego powodu często trudno je dosłownie przetłumaczyć na inny język bez utraty części znaczenia.
- Zrozumienie tych jednostek leksykalnych oraz gestów wymaga znajomości kultury, w której powstały.
- Nie można ich w prosty sposób przetłumaczyć na inne języki, np.:
- polski bigos to nie tylko nazwa potrawy, lecz także metaforyczne określenie zamieszania, galimatiasu, kłopotów spowodowanych długotrwałym zaniedbywaniem spraw, które się nawarstwiają i wzajemnie komplikują.
- Kulturemami są również cytaty, które zaczynają funkcjonować w języku w oderwaniu od utworów, z których zostały zaczerpnięte.
- Ich znaczenie staje się powszechnie znane i często zdarza się, że po latach w świadomości użytkowników języka zaciera się ich pochodzenie.
- Przykładem takiego kulturemu jest chociażby zwrot „rząd dusz”, którego źródłem jest Wielka Improwizacja z III części Dziadów Adama Mickiewicza.
- Współcześnie funkcjonuje on głównie w wyrażeniu walka o rząd dusz.
