Znaczące i najgłośniejsze dzieło Rzewuskiego powstało z inspiracji Adama Mickiewicza, którego pisarz poznał osobiście w Odessie, w 1825 roku, a później spotykał jeszcze w Rzymie (1829-1832) podczas spotkań emigrantów polskich.
- „Pamiątki Soplicy” (skrócone) ukazały się w latach 1839-1841, jako cykl opowieści i gawęd, którymi wcześniej autor dzielił się ze słuchaczami spotkań kolonii polskiej.
- Rzewuski zainicjował powstanie nowego gatunku, gawędy szlacheckiej, przyjętej na emigracji i w kraju z wielkim entuzjazmem.
- W pewnym stopniu, w formie gatunkowej, jak i w treści, nawiązują w do barokowych pamiętników polskich szlachciców.
- W ostatecznej wersji pt. „Pamiątki JPana Seweryna Soplicy” to 25 ciekawych gawęd.
- Ich kompozycja fabularna jest swobodna, a każda opowieść ma swojego bohatera”.
- Wszystkie z tych opowieści łączy narracja gawędowa.
- Utwór uznano za wyjątkowy, podkreślając mistrzostwo autora w oddaniu klimatu epoki, sposobu myślenia ówczesnych ludzi, ich poglądów, stylu życia i obyczajów.
- Świat szlachecki dawnej Polski zobrazował autor niejako od wewnątrz, z ironicznym dystansem, wielobarwnie, wielowymiarowo, świetnie.
Utwór był wielokrotnie wznawiany, doczekał się przeróbek dla młodzieży, ilustrowali go wybitni artyści, stanowił także inspirację dla wielu innych pisarzy.
Utwór uznawany za arcydzieło gatunku gawędy szlacheckiej.