- Pastorałki to tradycyjne polskie pieśni bożonarodzeniowe o ludowym, radosnym charakterze.
- Nawiązują do pasterzy, ich drogi do Betlejem i codziennego życia, często z humorem i elementami regionalnej gwary.
- W przeciwieństwie do kolęd (o bardziej podniosłym, liturgicznym tonie), pastorałki są swobodne i „ziemskie”.
- Cechy pastorałek:
- ludowość – proste melodie, taneczny rytm,
- narracyjność – scenki z udziałem pasterzy, humor i serdeczność – dialogi, żarty, regionalizmy,
- świecki charakter – zwykle poza liturgią, śpiewane w domach i na jasełkach.
- Pastorałki wyrosły z kultury ludowej XVII–XVIII wieku.
- Były śpiewane przez kolędników, wędrownych grajków i dzieci chodzące „po kolędzie”.
- Często powstawały spontanicznie – autorzy są zwykle nieznani, a teksty zmieniały się w zależności od regionu.
- Pasterze to bohaterowie z krwi i kości, którzy w2 pastorałkach:
- dziwią się cudowi narodzin,
- przynoszą proste dary (ser, wełnę, fujarki),
- bywają nieporadni, zabawni, czasem kłócą się między sobą, dzięki temu postacie są bliskie słuchaczowi, a przekaz – ciepły i ludzki.
- Pastorałki często wykonywano przy akompaniamencie: skrzypiec, basów ludowych, dud, fujarek, piszczałek.
- Rytm bywa taneczny (krakowiak, mazur, oberek), co odróżnia je od dostojnych kolęd.
- Istnieją pastorałki: góralskie (z gwarą i charakterystyczną melodią), kurpiowskie, śląskie.