Przybyszewski Stanisław

Stanisław Przybyszewski

(7 maja 1868, Łojewo koło Kruszwicy – 23 listopada 1927, Jaronty, pod Inowrocławiem.)

 

Pisarz, poeta, dramaturg, nowelista.

Absolwent  niemieckiego gimnazjum w Toruniu.

Studiował w Berlinie architekturę i medycynę.

Tam też redagował tygodnik socjalistyczny „Gazeta Robotnicza”.

Nawiązał liczne kontakty w środowisku międzynarodowej cyganerii artystycznej.

Przyjaźnił się  m.in. z Edvardem Munchem, Richardem Dehmelem, Augustem Strindbergiem.

Przedstawiciel cyganerii krakowskiej i nurtu polskiego dekadentyzmu.

Okrzyknięty za życia legendą, stał się bohaterem wielu plotek i anegdot. W Berlinie był nazywany „genialnym Polakiem”.

Pojawił się w Polsce po dłuższym pobycie w Niemczech, Francji, Skandynawii.

Wprowadził ferment w środowisku artystycznym i wśród inteligencji.

W okresie pobytu w Krakowie był redaktorem „Życia „(1898-1900), skandalizował wówczas opinie publiczną stylem życia i erotyką eksponowaną w twórczości. Pismo przekształciło się wówczas w wydawnictwo  młodego pokolenia, uznano go za organ  programowy Młodej Polski. W nim Przybyszewski opublikował manifest nowej sztuki p.t. Confiteor (1899). Program proponował:

  • „sztukę dla sztuki” , hasło które proponowało autonomię działań artystycznych;
  • wyrażało przekonanie, że istotne prawdy bytu, dociera do Absolutu,
  • kształtowało obraz „nagiej  dusza” artysty, wyzwolonej z konwenansów, okowów społecznych i stereotypów intelektualnych, zdolnej do przekroczenia pozornego dualizmu osoby ludzkiej, jej aspektu biologicznego i duchowego
  • przyznawało wolność artyście, zapewniającą mu szczególne uprzywilejowanie wśród ludzi.

W latach 1901-1905  tworzył, przebywając w Warszawie.

Później (1906 – 1918) przebywał w Monachium, w 1918  współpracownik poznańskiego pisma „Zdrój”.

W 1919 powrócił do Polski, pracował, działał społecznie na rzecz budowy gimnazjum polskiego i Domu Polskiego w Gdańsku, pracował w Kancelarii Cywilnej Prezydenta Rzeczpospolitej.

Autor ogromnej ilości publikacji i cieszących się dużym powodzeniem prelekcji publicznych.

Utwory Przybyszewskiego, poematy prozą i dramaty, pełne są egzaltacji i barokowych opisów stanów wewnętrznych, jednych one bulwersowały, innych inspirowały, wywołując gorącą reakcję społeczną, a powodem były prowokacje moralne.

Jego działalność inspirowała wielu twórców na przełomie XIX i XX wieku.