- Muzykę stworzył Witold Rudziński, słowa napisał Stanisław Ryszard Dobrowolski.
- Tekst powstał przed laty, w realiach PRL-u, co potwierdza odwołanie do ideologii socjalistycznej i roli klasy robotniczej w tworzeniu nowego ustroju.
- Podmiot liryczny wypowiada się w imieniu społeczeństwa.
- Swą uwagę skupia na wspólnych doświadczeniach narodu, robotników i żołnierzy.
- Dominuje ton podniosły, uroczysty i mobilizujący.
- Czytelnik jest zachęcany do aktywnego udziału w budowie państwa oraz do nieustannej czujności wobec zagrożeń.
- Świadczą o tym liczne zwroty w trybie rozkazującym: „Czujnym bądź!”, „Oczy miej wciąż otwarte!”, „śmiało śpiesz!”, „trzymaj wierną wartę”, „wolności jak źrenicy oka strzeż!”, a dzięki nim utwór przypomina apel lub manifest skierowany do całego społeczeństwa.
- Jednym z najważniejszych motywów jest praca, kolejnym ofiara poniesiona w walce o wolność.
- Tekst przypomina o bohaterach, którzy oddali życie za ojczyznę, wyrażenia „wiele krwi serdecznej oddać ziemi” oraz „wielu dzielnych padło w piach ojczysty” budują obraz wysokiej ceny, jaką zapłacono za możliwość tworzenia nowego państwa, jednocześnie pojawia się wezwanie do zachowania pamięci o poległych i ich poświęceniu.
- Kompozycja utworu jest zwrotkowo-refrenowa, co nadaje mu charakter pieśni masowej.
- Refren pełni funkcję mobilizującą, wielokrotnie przypominając o obowiązku czuwania nad bezpieczeństwem i wolnością kraju. Rytmiczna budowa oraz regularne rymy sprawiają, że tekst łatwo wpada w pamięć i dobrze nadaje się do wspólnego śpiewania.
- Jest przykład literatury zaangażowanej politycznie, przypomina o wojennych ofiarach oraz podkreśla znaczenie jedności, odpowiedzialności i troski o przyszłość ojczyzny.
- Aktualnie ma przede wszystkim wartość historyczną, pozwala lepiej zrozumieć sposób, w jaki literatura i pieśni wykorzystywane były do kształtowania postaw społecznych i promowania określonej wizji państwa w okresie Polski Ludowej.
Z trudu prostych ludzi i warsztatów
Rośnie dumna sprawa sercu bliska:
Pospolita Rzecz proletariatu
Wielka Rzecz, powszechna i ojczysta!
Wielu dzielnych padło w piach ojczysty
Wiele w bojach było bohaterstwa
Zanim stanął dom u brzegu Wisły,
Wspólny dom wolności i braterstwa!
Wiele krat rozedrzeć było trzeba,
Wiele krwi serdecznej oddać ziemi,
By nikomu już nie zbrakło w Polsce chleba,
O tej krwi – zapomnieć nie możemy!
Czujnym bądź! Oczy miej wciąż otwarte!
Wszędzie, skąd grozi coś, śmiało śpiesz!
U przyszłości proga trzymaj wierną wartę
I wolności jak źrenicy oka strzeż!
Śmiałą pieśnią twarde dni nam dzwonią,
O ostatnim boju ludów ziemi
Rośnie jasny dom radości nam pod dłonią,
Że to bój – zapomnieć nie możemy!
Czujnym bądź! Oczy miej wciąż otwarte!
Wszędzie, skąd grozi coś, śmiało śpiesz!
U przyszłości progu trzymaj wierną wartę
I wolności jak źrenicy oka strzeż!
Z trudu prostych ludzi i warsztatów
Rośnie chlubna sprawa sercu bliska:
Pospolita Rzecz proletariatu
Wielka Rzecz, powszechna i ojczysta!
Pospolita Rzecz proletariatu,
Rośnie Wolna, Pospolita Rzecz!