Wartość uczuciowa wyrazów

Przedmioty i zjawiska uważa się na zasadzie porównania za ładne, brzydkie, jasne, duże. Odpowiednie określenia mają charakter indywidualnej oceny i zależą od wielu różnych czynników (przyzwyczajenia, stanu uczuciowego, wychowania).

Nasz stosunek uczuciowy do przedmiotów, cech i zjawisk przechodzi na wyrazy, którymi te rzeczy nazywamy. W ten sposób powstaje zabarwienie uczuciowe wyrazów. Barwa uczuciowa wyrazu nie wiąże się z jego brzmieniem czy  kształtem, ale jego znaczeniem.

Rozróżnia się zabarwienie uczuciowe”

  • dodatnie (wyrazy nazywają przedmioty, cechy i uczucia szlachetne, miłe, cenne i pożądane),
  • ujemne (konisko, szkapa, psisko).

Dodatnie zabarwienie uczuciowe mają prawie wszystkie wyrazy zdrobniałe, np.

  • ciocia,
  • babcia,
  • łączka,
  • trawka,
  • krówka.

Niektóre wyrazy zdrobniałe mają zabarwienie ironiczne, np.

  • synalek, damulka,
  • paniusia.

Osobną grupę wyrazów o zabarwieniu dodatnim stanowią wyrazy podniosłe, nazywające przedmioty i zjawiska piękne i cenne, co czynią np. poeci, pisarze, tworząc ‚wielkie” obrazy.

Ujemne zabarwienie mają wyrazy zgrubiałe:

  • babsko,
  • ptaszysko,
  • krówsko.

Wyrazy nienacechowane żadnym uczuciem mogą przybrać dodatnie lub ujemne zabarwienie uczuciowe, gdy używa się ich w znaczeniu przenośnym, np.

  • gad, łapa, pysk są obojętne, jeśli odnoszą się do zwierząt,
  • stają się wyrazami o zabarwieniu ujemnym, gdy przypisujemy je ludziom.

W pewnych sytuacjach wyrazy ujemne mogą zyskać zabawienie dodatnie, gdy wyraz o zabarwieniu ujemnym użyty zostaje w realnej dodatniej sytuacji uczuciowej i staje się istotą żartu lub żartobliwej sytuacji, żart bowiem jest zjawiskiem pozytywnym, np.

  • żabcia, żabusia, kochana żaba w odniesieniu do miłej osoby (kochanej).

W kontaktach międzyludzkich, dla uniknięcia wyrazów o jaskrawo ujemnej barwie, używamy eufemizmów, czyli wyrazów i wyrażeń zastępczych o zabawieniu obojętnym lub dodatnim.