Rodzaje i gatunki literackie, poetyka

Forma przejściowa między wierszem regularnym (charakteryzującym się regularną powtarzalnością jednostek rytmicznych w kolejnych wersach) a wierszem wolnym (pozbawionym regularności w wersyfikacji. Nieregularny wiersz metryczny cechuje albo odstępstwo od liczbowej powtarzalności elementów rytmicznych, albo różnice jakościowe […]

Termin przeniesiony do literatury z muzyki. Używany jest jako określenie utworu literackiego, zwykle poetyckiego. Przedstawia on najczęściej rozmyślania nocne, w scenerii nocnej, z opisem nocnego krajobrazu. Przykład: J. Lechoń, „Nokturn” Cóż ja jestem? Liść tylko, […]

Krótki utwór beletrystyczny pisany prozą, którego najważniejsze cechy to: jednowątkowa akcja, zwięzła kompozycja (zawiązanie akcji, punkt kulminacyjny, puenta (morał), klarowne, jednoznaczne zakończenie, najczęściej brak opisów i komentarzy. Inne formy zbliżone do noweli to obrazek, opowieść czy […]

Forma epicka lub liryczna zbliżona do bylin. Uprawiana w literaturze rosyjskiej w latach 20. i 30. XX wieku. Związana z aktualną tematyką. Poruszała problematykę powiązaną z przemianami rewolucyjnymi w Rosji.

Ukształtowała się w okresie romantyzmu. Jej założenia konstrukcyjne, o pewnego tylko stopnia były modyfikowane, przetrwały mimo przemian epok i prądów literackich przynajmniej do końca XIX wieku, w literaturze popularnej nawet dłużej. Za twórcę tego typu […]

Jedna z ważniejszych kategorii poetyckich. Powstaje w wyniku plastycznych właściwości języka poetyckiego. Jest także wynikiem tworzenia przez poetę silnych wizualnych wyobrażeń. W rozumieniu współczesnym nie jest odbiciem jakiejś postrzeganej rzeczywistości, ale sumą wszystkich elementów wierszowanych. […]

Element świata utworu lirycznego. Stworzony za pomocą środków językowych, które silnie oddziałują na wyobraźnię czytelnika. Ważną cechą obrazu poetyckiego jest jego niedosłowny, metaforyczny charakter, oddający znaczenia i sens utworu.

Krótkie opowiadanie prozą lub wierszem. Stanowi udramatyzowaną  scenkę rodzajową. Pokazuje niewielki wycinek rzeczywistości. jest plastycznym opisem sytuacji lub portretem psychologicznym bohatera. Obrazek uprawiany był w literaturze XIX wieku. Miał formę wiersza lub małego opowiadania prozą. […]

Utwory podejmujące w dosadny, często graniczący z pornografią, sposób tematykę erotyczną. Kryterium obsceniczności jest kwestią sporną. Szereg znanych utworów staropolskich (np. wiersze M. Reja czy J.A. Morsztyna) zawiera fragmenty mogące uchodzić za obsceniczne. Elementy obscenity […]

Oda – gatunek liryczny, którego tematem jest ważne wydarzenie lub myśl polityczna, światopoglądowa. Opiewa nieraz ważną postać, ma charakter pochwalny albo dziękczynny. Cechuje ją podniosły, patetyczny, uroczysty ton, tonacja emocjonalna, nawiązanie do mitologii, liczne hiperbole. […]