O języku na języku

Takie zdanie, w którego skład wchodzą wyrazowe i składniowe wykładniki przeczenia. Wykładnikami przeczenia są: partykuła „nie”, spójniki łączne „ani, ni”, zaimki i przysłówki przeczące ” nikt, nic, nigdy”. Typowym wykładnikiem składniowym zdania przeczącego jest dopełniacz, […]

Zdanie podrzędne, które zastępuje przydawkę zdania nadrzędnego. Tak jak ona odpowiada na pytania: jak?, który?, czyj?, ile?. Zadania podrzędne przydawkowe łącza się ze zdaniami nadrzędnymi albo za pomocą zaimków względnych (np. ktory?, jaki?) albo za […]

Zdanie, w którym zwracamy sie do kogoś z pytaniem i oczekujemy na nie odpowiedzi. Charakter pytania nadają takim zdaniom zaimki pytające (np. kto?, co?, który?, jaki?, gdzie?, kiedy?), partykuły (np. czy, czyż, czyżby, rzadziej -li, […]

Zdanie podrzędne zaimkowe, którego wykładnikiem łączności ze zdaniem nadrzędnym jest zaimek pytajny uzależniający. Zaimki pytajne uzależniające  stoją na początku zdania podrzędnego. Zdań pytajnozależnych nie kończymy znakiem zapytania. Przykłady: Zobacz, która godzina. Patrz, jak ciemno. Uczeń […]

Zdanie, w którym wypowiadany jest rozkaż, żądanie, prośba, życzenie. Orzeczenie zdań rozkazujących jest najczęściej wyrażone formą trybu rozkazującego. Niekiedy jednak, wydając polecenie lub prosząc o coś, orzeczenie tych zdań wyrażamy formą trybu orzekającego lub przypuszczającego. […]

Zdanie, w którym podmiot lub orzeczenie, albo też i podmiot, i orzeczenie są rozwinięte za pomocą określeń, czyli przydawek, okoliczników i dopełnień. Przykład: Tulipany rosną. Czerwone tulipany rosną w moim ogródku. Dzieci śpiewają. Male dzieci […]

Zdanie pojedyncze, które wchodzi w skład zdania złożonego. Przykłady: Dzieci tańczą, dorośli podziwiają. Pada deszcz, a słońce nie zaszło. Gdy stanęli na przeleczy, którędy prowadził szlak, zobaczyli ogromną dolinę.

Zdanie niedokończone z powodu nadmiaru uczuć osoby mówiącej. Stosowane często przez pisarzy dla realistycznego odtworzenia stanów psychicznych bohaterów. Zdania urwane pojawiają się także  w mowie potocznej, zwłaszcza dialogowej. Zdania urwane kończy się najczęściej wielokropkiem. Przykłady: […]

Zdanie złożone składające się z więcej niż dwóch zdań pojedynczych lub ich równoważników. Wzajemny stosunek zdań wchodzących w skład zdania wielokrotnie złożonego może polegać na różnorzędności lub podrzędności. Przykłady: Za lasem ukazał się dom, do […]

Zdanie składające się z trzech lub więcej zdań pojedynczych. Przynajmniej dwa z nich pozostają wobec siebie w stosunku podrzędności. Przykłady: Gdy wracałem ze szkoły, wstąpiłem do kolegi, aby pożyczyć lekturę. Kuba zawrócił nagle i poszedł […]